Agencje ratingowe na stałe wtopiły się w krajobraz świata finansów. Z punktu widzenia oceny ryzyka inwestycyjnego pełnią ważną rolę. Wyznaczają drogowskazy dla uczestników rynku i umożliwiają zbudowanie bezpiecznej strategii biznesowej. Tak przynajmniej jest w teorii.

Rzeczywistość jest dużo bardziej skomplikowana. Obecna fala krytyki, jaka spadła na agencje ratingowe zmusza do zastanowienia się nad ich znaczeniem. Szczególnie niepokojąco brzmią oskarżenia o konflikt interesów w tych instytucjach, a nawet układy korupcyjne.

Z drugiej strony trzeba zwrócić uwagę, kto najgłośniej obrzuca agencje oskarżeniami. Nie trudno stwierdzić, że są to politycy państw w największych tarapatach finansowych.

Pretekstem do ostatniego, gremialnego, sprzeciwu wobec wystawianych ratingów jest bezprecedensowe obniżenie wyceny wiarygodności kredytowej aż dziewięciu państw strefy euro. W konsekwencji niektóre kraje straciły dwa poziomy ratingowe. Francji oraz Austrii obcięto najwyższe wyceny wiarygodności.

Mimo krytyki polityków, którzy zarzucają agencjom spychanie Europy w czeliści kryzysu, rynki w zasadzie już wcześniej uwzględniły pogarszającą się sytuację krajów strefy euro.
- Nie było to zaskoczeniem dla rynku. Spodziewaliśmy się takiej oceny - mówi dr Przemysław Kwiecień z X-Trade Brokers.


- W zasadzie oceny ryzyka kredytowego dla państw, którym obniżono rating już są uwzględnione w cenach ich papierów dłużnych - mówi Ignacy Morawski z Polskiego Banku Przedsiębiorczości.

Świadczy to o tym, że rynek sam wycenił sytuację podobnie jak agencje ratingowe. Poniedziałkowe reakcje świata finansów potwierdziły te założenia. Europejskie indeksy nie tylko się nie zaczerwieniły, lecz niektóre nieśmiało zwyżkowały. Nie świadczy to, że jest dobrze. Po prostu rynek zgodził się z agencjami, że kondycja Starego Kontynentu stale się pogarsza.

Po co nam agencje ratingowe?

Agencje ratingowe są w zasadzie komercyjnymi firmami konsultingowymi, które oferują pomoc biznesowi w ocenie ryzyka inwestycyjnego. Zespoły analityków pracujących w poszczególnych agencjach przygotowują raporty na zlecenie klientów instytucjonalnych a także prywatnych. Największym źródłem dochodów są jednak wyceny papierów dłużnych oraz zdolności kredytowe ich emitentów.

Pierwszą firmą, która zaczęła oferować usługi oceny wiarygodności kredytowej był Moody's. Jej twórcą był John Moody, przedsiębiorca i dziennikarz. Widząc efekty kryzysu finansowego w 1907 roku postanowił wejść na rynek z propozycją badania instytucji pod względem wypłacalności. W ten sposób rozpoczął historię wywiadu finansowego, dostarczającego biznesowi istotnych informacji o kondycji kredytobiorców i emitentów papierów dłużnych.

- Agencje "ratingują" to, na co jest popyt. Obecnie są to przede wszystkim papiery dłużne. Jednak za ocenę płacą nie osoby zainteresowane ich kupnem, lecz emitent. W ten sposób najprościej rozliczać się obu stronom. Z drugiej może to prowadzić do pewnych nieprawidłowości - mówi Jan Staniłko z Instytutu Sobieskiego.

Dziś największymi pożyczkobiorcami są państwa. Ich kondycję także oceniają agencje. Najbardziej opiniotwórcze pod tym względem są trzy amerykańskie instytucje, z którymi liczyć się musi cały świat. Są to właśnie Moody's, Standard & Poor's oraz Fitch. Wśród inwestorów oraz analityków określane są jako "Wielka trójka".

Informacje, na podstawie których agencje przygotowują raporty dla indywidualnych klientów są oczywiście tajne gdyż stanowią wartość handlową.

- Jednak informacje, na bazie których tworzone są ratingi państw oraz największych instytucji, których kondycja może oddziaływać na globalne rynki finansowe, to w zasadzie dane ogólnodostępne - mówi Jacek Fundowicz z Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową.

Problem polega jednak na tym, że ilu analityków, tyle opinii. Choć oczywiście w większości przypadków są punkty wspólne to nie brakuje rozbieżności.
- Tymczasem ekonomia nie jest mechanizmem opierającym się jedynie na twardych danych, których zestawienie umożliwia bezbłędne przewidywanie rozwoju sytuacji. To twór społeczny determinowany przez szereg aspektów psychologicznych. Ogromne znaczenie mają także arbitralne interpretacje znaczenia poszczególnych faktów gospodarczych i politycznych - wyjaśnia Jan Staniłko.

Aby zorganizować zbiorowe działanie w ramach systemu ekonomicznego należy ustalić pewien konsensus. Taką "wspólną" zgodę, co do tego, jaka jest kondycja rynku oraz czego możemy się spodziewać w dającej się przewidzieć przyszłości, wypracowują agencje ratingowe. I chociaż zawsze analitycy mniej lub bardziej dyskutują z ratingami to stanowią one dla nich punkt odniesienia w budowaniu strategii postępowania inwestycyjnego.

Nawet, jeśli ekonomista zarządzający znacznymi aktywami nie zgadza się z oceną agencji, to musi się liczyć z tym, że ogromna część rynku za tym ratingiem podąży.

Taka zbiorowa koordynacja działań gospodarczych jest konieczna ze względu na różnorodność oraz komplikację powiązań ekonomicznych. Do momentu, gdy wycena kondycji rynków nie odbiega znacznie od rzeczywistego ryzyka rodzących się w gospodarce działalność agencji ratingowych jest jak najbardziej użyteczna.



Najnowsze wiadomości na temat kryzysu. Przeczytaj »