Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny. Zmieniona również wczoraj ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym – mająca unormować wskrzeszanie przedwojennych firm i występowanie w ich imieniu o zwrot majątku – sprawiła, że trzy wyroki NSA stały się nadzwyczaj istotne.

Mieszkająca w Wielkiej Brytanii Barbara F. wystąpiła do ministra gospodarki o unieważnienie decyzji z 1947 r. o nacjonalizacji trzech z kilku przedwojennych cukrowni: w Gosławicach pod Koninem oraz w Michałowie i w Józefowie k. Błonia w woj. mazowieckim.

Wskrzeszanie spółek

Zbiegło się to z informacjami o narastających roszczeniach do majątków reaktywowanych w różny sposób przedwojennych firm. Najjaskrawszy przykład to spółka Giesche SA, która „odżyła” w 2006 r. na podstawie akcji odkupionych od kolekcjonera. W samym tylko Ministerstwie Gospodarki złożono ponad 100 wniosków od spółek, które występują o zwrot majątku o wartości ponad 100 mld zł.

Walczy o to m.in. reaktywowane Warszawskie Towarzystwo Fabryk Cukru. Działalność zamierza wznowić Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych Lilpop, Rau, Loewenstein, jeden z największych zakładów przemysłowych w Warszawie. O wejściu na giełdę myśli Modrzejów – Hantke Zjednoczone Zakłady Górniczo-Hutnicze, do których w II RP należała obecna Huta Częstochowa.

Nazwy można mnożyć, gdyż jeszcze ponad 170 tys. przedwojennych spółek, najczęściej nieistniejących, figuruje w dawnym rejestrze handlowym. Taką spółkę można reaktywować i występować z roszczeniami odszkodowawczymi z tytułu przejęcia na własność państwa jej majątku.


„Ponieważ do dziś nie wypłacono odszkodowań, przewidzianych przez ustawę z 1946 r., ani nie przeprowadzono postępowań likwidacyjnych i nie wykreślono ich z rejestru handlowego, toteż prawie wszystkie przedwojenne spółki z o.o. i akcyjne zachowały osobowość prawną i obecnie mogą być podmiotem praw i roszczeń. A ich reaktywacja jest stosunkowo prosta” – pisał na naszych łamach znawca tematu, adwokat Józef Forystek.

Przedsiębiorstwa cukrownicze, których zwrotu domagała się Barbara F., były własnością spółek akcyjnych. Zarzucała, że je upaństwowiono z rażącym naruszeniem prawa.