W naszym kraju funkcjonują dwa modele finansowania budowy autostrad. W pierwszym, ciężar wydatków wykonawczych bierze na siebie państwo, wspierane pieniędzmi z Unii Europejskiej. W drugim modelu wykonawcą jest inwestor wsparty kredytem z Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Aby jednak mógł taki kredyt otrzymać, niezbędna jest gwarancja Skarbu Państwa.

Prywatni inwestorzy budują A1 na odcinku Nowe Marzy - Toruń (wykonawcą jest spółka GTC); A1 na odcinku Stryków - Pyrzowice (Autostrada Południe SA) oraz Nowy Tomyśl - Świecko (Autostrada Wielkopolska SA). W każdym z wymienionych przypadków podstawą finansowania jest kredyt z EBI. W przypadku autostrady A2, aż 62 proc. wartości inwestycji pochodzi właśnie z tego banku, co jest rekordowym wsparciem w całej Europie.
Państwo buduje pozostałe odcinki, inwestorem w tym przypadku jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Pieniądze pochodzą natomiast z Krajowego Funduszu Drogowego, EBI i pieniędzy z UE.

Okazuje się, że forma finansowania autostrady ma bezpośrednie przełożenie na opłaty za przejazd. Na odcinkach finansowanych przez państwo opłata nie może być większa od ustalonego przez Ministerstwo Infrastruktury pułapu. Wynosić ona ma od 15 do 20 groszy za kilometr. Nieco inaczej sytuacja przedstawia się u inwestorów prywatnych. Tam opłaty są kilkadziesiąt procent wyższe. W przypadku autostrady A2, do Nowego Roku cena za jeden kilometr to 22 groszy, natomiast w przypadku Stalexport i autostrady A4 to 26 groszy. Nie dotyczy to oczywiście samochodów ciężarowych, których przejazd opłacany jest za pomocą winiety.

Dokładamy do ich biznesu

Co się dzieje z pieniędzmi pobranymi za przejazd od samochodów osobowych i ciężarowych? W większości przypadków trafiają one do Krajowego Funduszu Drogowego, a potem z tych pieniędzy koncesjonariusz otrzymuje swoją dolę.





- Na części autostrad pieniądze trafiają do kasy koncesjonariusza i potem są inwestowane oraz służą na spłatę kredytów - wyjaśnia Adrian Furgalski. - Na pozostałych odcinkach trafiają bądź będą trafiać do KFD i dopiero później Fundusz wypłaci koncesjonariuszowi pieniądze w ramach umowy za dostępność.

Ze środków zgromadzonych w KFD, czyli opłat za przejazd, wpływów z winiet i innych zysków, fundusz wypłaca zarządcom pieniądze na podstawie trzech tytułów prawnych: za dostępność, rekompensaty za darmowe przejazdy, odszkodowania za nałożone ewentualne nowe zobowiązania i obowiązki dla koncesjonariusza.

W tym roku bilans wydatków państwa i wpływów do KFD zamkniemy na minusie. Z opłat kierowców i winiet dla ciężarówek do KFD wpłynęło ok. 850 mln złotych. Tymczasem rząd będzie w tym roku musiał wypłacić spółkom Stalexport Autostrada Małopolska, Autostradzie Wielkopolskiej SA i Gdańskiemu Transport Company aż 1,4 mld złotych. Braki, oczywiście, pokryte zostaną z budżetu, czyli naszych podatków.

Skąd bierze się tak duża "dziura" w budżecie KFD? Okazuje się, że często koszty opłacenia zarządcy autostrady przekraczają wpływy od kierowców. Tak jest np. w przypadku autostrady A1. Inaczej jest w przypadku np. A2, która dziś przynosi straty, ale po otwarciu całej drogi ruch na niej będzie zdecydowanie większy, a co za tym idzie wpływy także wzrosną.
- To nic zaskakującego. A1 jest potrzebna, żeby otworzyć porty trójmiejskie na resztę kraju. Inaczej jest w przypadku nowego odcinka A2 budowanego przez Kulczyka. Tutaj więcej pieniędzy wpłynie od kierowców do KFD, niż państwo wypłaci potem za dostępność autostrady, a więc zarobimy na niej - wyjaśnia Adrian Furgalski.