Marilyn Monroe i afera FOZZ

Co ma ze sobą wspólnego aktorka Marilyn Monroe i najsłynniejsza afera gospodarcza III RP, czyli afera FOZZ? Odpowiedź: zdjęcia.

Na aukcji Domu Aukcyjnego DESY Unicum można było wylicytować jedną z kilkuset fotografii, w tym wiele z jedną z najsłynniejszych aktorek świata. Oprócz odbitek z Monroe do nabycia były te prezentujące postaci i portrety m.in. Franka Sinatry, Marleny Dietrich, Grace Kelly i Audrey Hepburn. Nabywców znalazły 237 z 238 fotografii, a całkowita kwota ze sprzedaży prac wyniosła ponad 2,4 mln zł.

Zdjęcia i ich opisy pochodzą z katalogu aukcyjnego DESY Unicum.

Na zdjęciu: Fotografia z serii zdjęć Marylin Monroe wystylizowanej na ulicznicę wśród dekoracji wytwórni 20-th Century Fox z kwietnia 1956 r.
Cena wywoławcza: 4 tys. zł

FOZZ, czyli Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, został powołany do życia przez Sejm PRL (15 lutego 1989 r.). Jego zadaniem miało być gromadzenie funduszy przeznaczonych na spłatę polskiego długu zagranicznego.

Na zdjęciu: Sesja w sukni baletowej - to według magazynu "Time" jedno z trzech najpopularniejszych zdjęć XX wieku. Sesja zrealizowana w 1954 r. w nowojorskim studiu Greene’a.
Fotografia osiągnęła rekordowy wynik. Wylicytowaną ją za 60 tys. zł, co daje 30-krotne przebicie ceny wywoławczej.

Dochodami FOZZ były przede wszystkim dotacje z budżetu, wpływy z Banku Handlowego, z kredytów zagranicznych, a także z emisji obligacji i różnic kursowych. Dotacja stanowiła 3,34 proc. w 1989 r. i 3,6 proc. w 1990 r. całości wydatków Skarbu Państwa. Prokuratura faktyczną kwotę zagarnięć obliczyła na 49 mln 928 tys. zł, a szkody Skarbu Państwa na 81,5 mln zł.

Na zdjęciu: Czarna sesja zrealizowana w nowojorskim studio artysty w 1956 r. przed wyjazdem aktorki do Kalifornii na plan "Przystanku autobusowego".
Cena wywoławcza: 4 tys. zł

W czasie działania FOZZ doszło do wielu przekrętów. Na 9 lat więzienia za defraudację środków publicznych skazano dyrektora FOZZ Grzegorza Żemka. Do dziś jednak wiele wątków afery nadal jest niewyjaśnionych.

Na zdjęciu: Czarna sesja. Kostium, który ma na sobie Marilyn, był inspiracją dla kostiumu noszonego przez Cherie, bohaterkę filmu. Sesja uznawana jest za jedną z najlepszych w dorobku spółki Monroe-Greene.
Cena wywoławcza: 4 tys. zł

Jakim cudem zdjęcia autorstwa Miltona H. Greene’a znalazły się w rękach Skarbu Państwa? Właśnie za sprawą FOZZ. Grzegorz Żemek robił interesy m.in. z finansistą Dino Matingasem, który swojego czasu kupił kolekcję kilku tysięcy zdjęć bezpośrednio od fotografa. Likwidator FOZZ, kiedy okazało się, że Matingas nie ma ani grosza, przejął kolekcję jako spłatę długu.

Na zdjęciu: Czarna sesja. Pozując w prowokacyjnej pozie, w siateczkowych pończochach, skąpym topie i cylindrze, Marilyn sprawia jednocześnie wrażenie małej dziewczynki, bawiącej się w przebieranki.
Cena wywoławcza: 8 tys. zł. Zdjęcie sprzedano za 50 tys. zł.

Na aukcję trafi ponad 200 odbitek, czarno-białych i barwnych. Ponieważ zdjęć nie można sprzedać w USA (są problemy ze spadkobiercami Miltona, to oni posiadają prawa autorskie do fotografii), likwidator zdecydował się na wystawienie ich na aukcji w Polsce.
Pozostałe odbitki trafią do Archiwum Państwowego.

Na zdjęciu: Seria zdjęć Marilyn Monroe z mandoliną powstała podczas pierwszego spotkania Miltona H. Greene'a z aktorką we wrześniu 1953 roku. Sesja wykonana została dla magazynu "Look".
Cena wywoławcza: 4 tys. zł. Zdjęcie poszło za 42 tys. zł.

Pudła z fotografiami przyleciały ze Stanów Zjednoczonych i wylądowały w lipcu b.r. na Okęciu. Stamtąd pojechały do Związku Polskich Artystów Fotografików.

Na zdjęciu: Sesja w pościeli, powstała w 1953 r. w gościnnej sypialni willi Josepha Schencka, jedno z ujęć trafiło na okładkę magazynu "Look" w 1956 r.
Cena wywoławcza: 2 tys. zł

Nabywając odbitkę na aukcji, musimy liczyć się z faktem, że może okazać się, że nie jest to jedyne takie zdjęcie na rynku. Fotograf robi czasem kilka lub kilkanaście odbitek z negatywu i rozdaje je lub sprzedaje. Problem akurat z tymi fotografiami jest taki, że Milton nie numerował kopii i z tego powody nie wiadomo, która z nich była "tą pierwszą". To obniża ich wartość na światowym rynku.

Na zdjęciu: Elisabeth Taylor - sesja z 1975 r. zrealizowana w petersburskim Ermitażu przy produkcji filmu "Niebieski Ptak".
Cena wywoławcza: 1,5 tys. zł

Z katalogu aukcyjnego: "Milton Greene był przyjacielem i wspólnikiem Marylin. Wykonał tysiące jej zdjęć (...). Przez cztery lata mógł fotografować również jej prywatność".

Na zdjęciu: Frank Sinatra, jeden z najsłynniejszych piosenkarzy wszech czasów.
Cena wywoławcza: 800 zł

W latach 1953-1957 Marilyn Monroe mieszkała w jego domu. Najprawdopodobniej łączył ich romans, ale syn fotografa, Joshua Greene, zaprzecza temu, twierdząc, że ojca i Marilyn łączyła tylko piękna przyjaźń, gwałtownie zresztą zerwana w 1957 r., za sprawą trzeciego męża Marilyn, dramatopisarza Arthura Millera.

Na zdjęciu: Nellie Nyad, popularna w latach 40-tych modelka, partnerka Miltona Greene’a. Mimo rozstania i rychłego ślubu z Amy Franco, Milton i Nellie pozostali przyjaciółmi do końca życia.
Cena wywoławcza: 4 tys. zł

Milton nie chciał potem sprzedawać unikatowych fotografii Marilyn. Czyżby wiązała go umowa, że bez zgody aktorki nie opublikuje żadnego jej zdjęcia? A może nie chciał sprzedawać najcenniejszej pamiątki po ukochanej kobiecie?

Na zdjęciu: Księżna Grace Kelly.
Cena wywoławcza: 1 tys. zł

Nie wiemy również, dlaczego właściciel takiego skarbu zmarł w długach, a przechowywaną w skrzyniach kolekcję przejął bank".

Na zdjęciu: Audrey Hepburn - sesja z 1951 r. dla magazynu "Life", w stroju marynarskim z przedstawienia "Gigi" wystawianego w Barrymore Theater na Brodwayu. Początek kariery Hepburn w Nowym Yorku.
Cena wywoławcza: 4 tys. zł

Do tej pory nieliczne fotografie Greene'a, które pojawiały się na aukcjach w międzynarodowych domach aukcyjnych osiągały kwoty na poziomie od 3 tys. do prawie 14 tys. USD.

Na zdjęciu: Alberto Giacometti w pracowni, jeden z najsłynniejszych rzeźbiarzy XX w., malarz i rysownik urodzony w Szwajcarii, kojarzony z nurtem surrealizmu.
Cena wywoławcza: 3,5 tys. zł

Na zdjęciu: Aktorka i modelka Anita Ekberg poprawia makijaż w pokoju hotelowym, 1954 r.
Cena wywoławcza: 1,5 tys. zł

Na zdjęciu: Marlene Dietrich - sesja zrealizowana w nowojorskim studiu artysty w czerwcu 1952 r. Jedno z najbardziej rozpoznawalnych zdjęć autora. W 1997 roku fotografia nóg Dietrich została zaliczona przez magazyn "Life" do 100 najważniejszych fotografii XX wieku. W stałej ekspozycji europejskiego muzeum fotografii w Paryżu.
Cena wywoławcza: 1,5 tys. zł

Na zdjęciu: Lucia Bose - aktorka znana z ról w filmach włoskiego neorealizmu, m.in. "Kronice pewnej miłości" i "Damie bez kamelii" Michelangelo Antonioniego. Zdjęcie trafiło na okładkę magazynu "Life" w 1952 r.
Cena wywoławcza: 1 tys. zł