Takie emerytury dostają Polacy w Niemczech. Mamy dane

Od wielu lat Niemcy są najważniejszym kierunkiem emigracji zarobkowej Polaków w Europie, przyciągając zarówno pracowników sezonowych, jak i tych, którzy poszukują stałej pracy.

Najnowsze dane z lat 2024-2025 pokazują jednak przełomową zmianę - po raz pierwszy od ponad 25 lat więcej osób wyjechało z Niemiec (wróciło do Polski lub wybrało inne kraje), niż do nich przybyło.

Część Polaków, która wybrała życie za Odrą, może mieć prawo do niemieckiej emerytury. Z danych, które redakcja WP Finanse otrzymała od Deutsche Rentenversicherung (DRV, niemiecki odpowiednik ZUS-u), wynika, że z każdym rokiem liczba świadczeń wypłacanych Polakom rośnie.

W 2015 r. wypłacono łącznie prawie 46 tys. emerytur obywatelom polskim. W 2020 r. - prawie 90 tys. W 2024 r. liczba ta wzrosła do ponad 111 tys. - wskazuje w komentarzu dla WP Finanse Katja Braubach z DRV.

W 2024 r. średnia emerytura, którą DRV wypłacił Polakom, wynosiła 822,91 euro, czyli ok. 3 460 zł. Dla porównania statystyki ZUS wskazują, że średnia emerytura w Polsce w 2024 r. sięgała kwoty ok. 3 500 zł brutto.

Z danych udostępnionych przez DRV wynika, że wielu Polaków pobiera też inne świadczenia. Ich liczbę oraz średnią wysokość prezentujemy w poniższej tabeli.

Podane kwoty to emerytury po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne, ale przed opodatkowaniem.

To jednak tylko wycinek obrazu. Jakie emerytury pobierają Polacy, którzy pracowali w Niemczech i wrócili do ojczyzny?

Z danych, które otrzymaliśmy od ZUS, wynika, że w 2024 r. przeciętna kwota świadczenia emerytalno-rentowego wypłacanego przez niemieckie instytucje do Polski wynosiła 344 euro (czyli ok. 1 470 zł).

ZUS precyzuje, że średniomiesięczna liczba emerytur i rent wypłacanych przez niemieckie instytucje osobom uprawnionym zamieszkałym w Polsce wyniosła 42 078, a ich łączna miesięczna wysokość - 14 471 500 euro (czyli ok. 61 836 719 zł).

Liczby różnią się znacząco od tych, o których wspomina DRV, co sugeruje, że w danych niemieckiej instytucji widzimy głównie Polaków, którzy pracowali w Niemczech długo i prawdopodobnie zostali w tym kraju.

Jak wypadamy na tle innych cudzoziemców, którzy pobierają niemieckie emerytury? W 2024 r. DRV wypłacił ponad 3 mln świadczeń obywatelom innych państw, a 1,7 mln z nich trafiło do obywateli Unii Europejskiej (UE). Najwięcej otrzymali:

• Włosi - prawie 505 tys. świadczeń, w tym prawie 360 tys. emerytur,
• Hiszpanie - prawie 194 tys. świadczeń, w tym ponad 133 tys. emerytur,
• Austriacy - prawie 154 tys. świadczeń, w tym prawie 120 tys. emerytur.

W kontekście liczby wypłaconych świadczeń Polacy plasują się na czwartym miejscu. Natomiast biorąc pod uwagę wysokość emerytur, zajmujemy drugą lokatę. Wyższe średnie wypłaty otrzymali jedynie obywatele Rumunii.

Różnice w wysokości świadczeń są ogromne - Litwini pobierają niemieckie emerytury średnio prawie cztery razy niższe niż Polacy.

- Wysokość niemieckiej emerytury jest zasadniczo uzależniona od składek wpłaconych w Niemczech. Im więcej składek i im były one wyższe, tym wyższa będzie późniejsza emerytura - wyjaśnia nam Braubach.

Warunki otrzymania świadczenia w Niemczech różnią się w zależności od jego rodzaju.

Aby otrzymać emeryturę zależną od osiągnięcia wieku emerytalnego, należy spełnić minimalny okres ubezpieczenia wynoszący 60 miesięcy, czyli 5 lat. Jeżeli te 60 miesięcy nie zostanie osiągnięte wyłącznie dzięki składkom w Niemczech, okresy w innych krajach UE/EOG mogą zostać doliczone, zgodnie z umową o zabezpieczeniu społecznym z UE.

- Przykładowo, niemiecka emerytura może zostać wypłacona również wtedy, gdy minimalny okres ubezpieczenia wynoszący 60 miesięcy zostanie spełniony wyłącznie dzięki połączeniu składek niemieckich i polskich - tłumaczy przedstawicielka DRV.

Niemiecka emerytura obliczana jest na podstawie systemu punktowego. Osoba, której pensja odpowiada średniej krajowej, zdobywa jeden punkt za każdy przepracowany rok. W 2024 r. średnie roczne wynagrodzenie wynosiło 45 358 euro w zachodnich Niemczech oraz 44 732 euro we wschodnich. Wartość jednego punktu emerytalnego to 39,32 euro miesięcznie.

Aby ustalić wysokość świadczenia, sumę uzyskanych punktów mnoży się przez aktualną wartość tego wskaźnika oraz odpowiednie współczynniki zależne od rodzaju emerytury. Oznacza to, że im dłuższy staż pracy i wyższe dochody, tym wyższa emerytura.

Sytuacja komplikuje się, gdy obywatel pracował i w Niemczech i w Polsce. Załóżmy, że Polka pracowała 3 lata w Niemczech i 20 lat w Polsce. Czy należą jej się dwa świadczenia - jedno od ZUS, a drugie od DRV?

ZUS wyjaśnia w odpowiedzi dla WP Finanse, że zgodnie z prawem unijnym, osoba, która pracowała i podlegała ubezpieczeniom w Polsce oraz przebyła okresy ubezpieczenia (lub zamieszkania) za granicą w państwach członkowskich UE lub EFTA, emeryturę może uzyskać zarówno z Polski, jak i każdego innego państwa członkowskiego, w którym była ubezpieczona lub zamieszkiwała (np. Niemczech, Francji, Szwecji), o ile spełni warunki wymagane do nabycia prawa do emerytury w tych państwach.

- Oznacza to, że ZUS uwzględni Polce przy ustalaniu jej prawa do polskiej emerytury niemiecki okres ubezpieczenia, jeśli jej staż ubezpieczenia w Polsce jest krótszy od 20 lat, przy czym warunek ten dotyczy jedynie kobiet urodzonych przed 1949 r. W takim przypadku ZUS ustala tzw. emeryturę proporcjonalną - wyjaśnia nam Piotr Olewiński z biura prasowego ZUS.

Co ważne, nie są to świadczenia połączone. Każde państwo wypłaca emeryturę za okresy ubezpieczenia przebyte na swoim terytorium. ZUS dodaje, że w związku z tym corocznej waloryzacji (przeprowadzanej 1 marca) podlega tylko polska emerytura. Niemiecka emerytura nie jest objęta tą podwyżką, bo nie regulują jej polskie przepisy.

Powyższe zasady nie dotyczą osób, które zmieniły swoje miejsce zamieszkania z Polski do Niemiec (lub odwrotnie) przed 1 stycznia 1991 r.

Jeśli Polka przepracowała w Polsce 20 lat, a w Niemczech 3 lata, to ZUS ustali prawo do emerytury tylko za polskie okresy ubezpieczenia, natomiast niemiecka instytucja ubezpieczeniowa ustali emeryturę zgodnie z przepisami obowiązującymi w niemieckim systemie emerytalnym, po zastosowaniu przepisów rozporządzeń unijnych - wskazuje Olewiński.

Jeśli nasza przykładowa Polka chciałaby zawnioskować o emeryturę, która należy jej się z Niemiec, to musi złożyć wniosek. Jeśli mieszka w Polsce, może to zrobić w dowolnej placówce ZUS, za pośrednictwem poczty lub przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE). Musi wypełnić formularz EMP (wniosek o emeryturę) i załącznik EMZ (załącznik do wniosku o emeryturę stosowany dla osób, które ubiegają się o emeryturę z zagranicznej instytucji państwa UE lub EFTA). Te dokumenty ZUS samodzielnie przekazuje do niemieckiej instytucji.

Jeśli Polka otrzyma niemiecką emeryturę, to nie musi jej wykazywać w polskim PIT. Świadczenie to jest opodatkowane wyłącznie w Niemczech na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Maria Glinka, dziennikarka WP Finanse i money.pl