Pracownik 50+. Stary czy młody?

Jeszcze kilkanaście lat temu osoba, która ukończyła 50 lat, zaczynała intensywnie myśleć o emeryturze. Dziś ma przed sobą jeszcze 17 lat pracy. Jak się zmienia postrzeganie pracodawców biorąc pod uwagę wiek podwładnych - o tym rozmawiamy z Arturem Raganem z agencji pracy tymczasowej Work Express.

Na razie mamy program "Solidarność pokoleń 50+". Tylko że niewiele z niego wynika. Brak wyrazistej postaci, która promowałaby ten program wśród pracodawców i samych polityków. Inny ważny czynnik hamujący to przepis, który wiąże ręce pracodawcom. Chodzi o artykuł kodeksu pracy, który mówi, że w okresie przedemerytalnym pracownik zyskuje ochronę przed wypowiedzeniem, gwarantującą mu stabilizację zatrudnienia i zachowanie dotychczasowego źródła dochodu do czasu uzyskania emerytury. Pracodawcy nie wolno wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje nie więcej niż cztery lata.

Prawidłowość tę potwierdzają informacje dotyczące bezrobotnych. Im bezrobotny jest starszy, tym przeciętnie jego staż bez pracy będzie dłuższy. Dzieje się tak, choć plan "Solidarność pokoleń 50+" realizowany jest od 2008 roku. Przypomnijmy, że zakłada między innymi zmniejszenie kosztów pracy związanych z zatrudnianiem pracowników po 50-tym roku życia poprzez zwolnienie pracodawców z opłacania składek na Fundusz Pracy oraz zmniejszenie liczby dni choroby, za które płaci pracodawca w przypadku pracowników po 50-tym roku życia.

Osobom po 50- tym roku życia zdecydowanie trudniej jest zmienić pracę. Często powodem tej sytuacji są zarówno utrzymujące się stereotypy na temat wieku, jak i mniejsza wiara samych kandydatów w swoje możliwości. Pracownicy, którzy skończyli 50 lat, rzadziej niż osoby młodsze trafiają na bezrobocie, ale za to dłużej w nim pozostają. "O ile ogólna liczba bezrobotnych w grupie osób poniżej 50. roku życia wzrosła o 7,6 proc., o tyle wśród osób powyżej 50. roku życia odsetek ten wzrósł o 15,4 proc. Osoby w wieku 50+ o dwa miesiące dłużej poszukiwały pracy niż młodsi bezrobotni. W tej grupie było też najwięcej osób dotkniętych bezrobociem długotrwałym - powyżej jednego roku" - czytamy w raporcie NIK podsumowującym kontrolę programu aktywizacji zawodowej osób starszych. Co czwarta z nich jest w rejestrach ponad pół roku a udowodniono dawno temu, że pierwszy rok pozostawania bez zatrudnienia jest krytyczny. Po upływie tego roku coraz trudniej jest znaleźć pracę każdemu, a co dopiero komuś o (zwykle) zaniżonej
samoocenie. Część z nich zostaje wykreślona z rejestrów w sposób naturalny, bo zaczynają dostawać emeryturę.

To sektory produkcji, finansów, handlu są w stanie przyjąć najwięcej pracowników 50+, ale nikt tego jednak jeszcze nie policzył. Z doświadczeń Work Express wynika, że szkolenia zawodowe dla 50+ najczęściej pomagają znaleźć prace biurowe, wymagające znajomości komputera (i pewnej systematyczności oraz inteligencji emocjonalnej). Zdumiewające, jak dobrze ta grupa radzi sobie w telemarketingu. To ogromna branża, wymagająca tego, co pracownikom 50+ wychodzi znakomicie - wzbudzania zaufania. Dlatego zaangażowaliśmy się w program "Pracownik call center - specjalista nowej ery gospodarczej". W efekcie kilkadziesiąt osób znalazło pracę właśnie w tym zawodzie. W chwili obecnej odsetek pracujących jest nieco wyższy wśród mężczyzn (63 proc.) niż kobiet (53 proc.) oraz wśród najmłodszych osób w badanej grupie (50-54 lata).

Zmiany w postrzeganiu pięćdziesięciolatków przez pracodawców już widać, ale postępują one bardzo powoli. Potrzebne jest wiele działań edukacyjnych, w ramach których duzi, renomowani pracodawcy, tacy jak IKEA, czy Arcelor Mittal, pochwalą się korzyściami, jakie mają z zatrudniania osób po pięćdziesiątce i dopiero to przekona tych mniejszych, że warto. Ciekawym przykładem może być jeden z klientów Work Express, któremu przedstawiliśmy do zatrudnienia panią po 50., która ukończyła szkolenie w ramach programu "Pracownik call center - specjalista nowej ery gospodarczej". Jedyna obiekcja, jaką zgłosił pracodawca, to dobrze słyszalny śląski akcent kandydatki. Zresztą prawie natychmiast wpadł na pomysł przydzielenia jej do obdzwonienia bazy klientów ze Śląska.

*Praca do 67. roku życia wydaje się przerażająca. Jak się zmotywować? *
W nowym systemie emerytalnym istotna jest nie tylko suma oszczędności, którą każdy z nas zgromadził, ale także to, jak długo pracował. W ostatnich latach przed emeryturą wartość zgromadzonego na "jesień życia" kapitału najbardziej rośnie. Ze względu na zmieniającą się strukturę demograficzną ludności Polski, w której spada liczba dzieci, jak i osób do 44. roku życia, a wzrasta liczba osób po 45-tym roku życia oraz w wieku emerytalnym, osoby po 50. roku życia są zwyczajnie potrzebne na rynku pracy.

*O czym powinni pamiętać sami pracodawcy? *
Utrata pracowników powyżej 50. roku życia prowadzi do wyzbycia się cennego kapitału wiedzy i doświadczenia, jakie posiadają osoby w tym wieku. Odchodzący na wczesne emerytury, renty czy bezrobocie 50-latkowie wcale nie zwalniają miejsca pracy dla młodych, za to wydatki na ich świadczenia obciążają wszystkich pracujących, zwłaszcza młodych, a to najbardziej zagrożone biedą grupy społeczne w Polsce. Zmiana mentalności pracodawców raczej następuje oddolnie - dzięki zagranicznym pracodawcom, którzy wprowadzają programy zatrudnienia, jak legendarna już polityka firmy IKEA, gdzie od lat zatrudnia się i szkoli pracowników 50+. IKEA dofinansowuje ich leczenie i oferuje zniżki na zakupy. W chwili obecnej pracownicy 50+ stanowią ok. 5-6 proc. załogi IKEA. Z czasem również mniejszych pracodawców rynek zmusi do zrewidowania poglądów na zatrudnianie osób po pięćdziesiątce. Bez względu na to, co o nich myślą, zmusi ich do tego sytuacja demograficzna. A ta nie wygląda dobrze: na rynku mamy z jednej strony niedostatek
wartościowych kandydatów przed 30., z drugiej - przesuwamy wiek emerytalny. W efekcie, niewykorzystany potencjał grupy 50+ wreszcie doczeka się docenienia i uznania. A zatrudnienie będzie z czasem rosło.

Pracodawcy solidarnie wskazują na większą dyspozycyjność pracowników w wieku 50+. Ich dzieci są już dorosłe, a zatem mają mniej obowiązków domowych. Mogą się całkowicie poświęcić pracy. Pracownicy w tym wieku szanują pracę i bardzo im na niej zależy. Są też godni zaufania, zawsze można na nich polegać. Osoby w wieku 50+ są bardziej lojalne i przywiązane do firmy niż młodsi pracownicy. Brakuje im kilku lat do emerytury, dlatego nie mają motywacji, aby często zmieniać pracę. Ponadto w tym wieku liczy się dla nich stabilizacja życiowa, również na płaszczyźnie zawodowej. Duże doświadczenie i wiedza, którą dysponują, z powodzeniem może być przekazywana młodym pracownikom. Osoby w tym wieku i z takim doświadczeniem są samodzielne, nie trzeba kontrolować ich pracy. Pracownicy w wieku 50+ są też bardziej skłonni do kompromisów.

Marta Legieć

Zobacz: Trening umysłu dla osób 50+